Tahakkuk Esaslı Muhasebe Çalışmaları hakkındaki her türlü görüş ve önerileriniz için bize yazınız.

KAMU MUHASEBE REFORMU: TAHAKKUK ESASLI DEVLET MUHASEBESİ

Devlet muhasebesi, hükümetlerin mali politikalara ilişkin işlemlerinin kayıtlarını tutar ve raporlar. Bu nedenle, devlet muhasebesi mali hesap verilebilirliğin ve saydamlığın anahtar unsurudur. Gelişmiş bir muhasebe ve raporlama sistemi hükümetlerin uyguladıkları mali politikaların mevcut ve gelecek dönemlerdeki etkileri hakkında en sağlam referans kaynağıdır. Bu yönüyle devlet muhasebesi yatırımcılara, akademisyenlere, politika oluşturanlara ve diğer ilgili kişi ve kuruluşlara karar alma ve bu kararların uygulanması sürecinde zamanında, doğru ve tutarlı bilgi sağlar.

Geçmiş yıllarda, özellikle ulusal ekonomide devletin rolünün az olduğu dönemlerde, ekonominin yönetimi için bilgi ihtiyacı da daha az ve basitti. O nedenle, geçmişte devlet muhasebesi uygulamaları, bütçenin hazırlanması ve uygulanması işlemleri üzerinde yoğunlaşmış ve bütçe yılı içinde tahsil edilen gelirler ile yapılan giderlerin kaydı ve raporlanması yeterli görülmüştür. Zaman içinde hükümetlerin ekonomik faaliyetleri ve etkileri artmış ve bunun sonucu olarak hükümetlerce alınan ekonomik kararlar ulusal ekonomiye yön vermeye başlamıştır. Bu gelişmeler, dikkatleri hükümetlerin aldıkları mali kararların ve yaptıkları mali işlemlerin kaydı ve raporlanmasına yani, devlet muhasebesi ve mali raporlamaya çekmiştir. Bunlarla birlikte devlet muhasebesi ve mali raporlamada tahakkuk esasının uygulanması yönünde bir değişim ve gelişim süreci yaşanmaya başlamıştır.

2001 yılında genel yönetime dahil kamu idarelerinde ortak standartları bulunan tahakkuk esaslı bir devlet muhasebe sisteminin oluşturulması amacıyla Muhasebat Genel Müdürlüğü bünyesinde bir çalışma gurubu oluşturulmuştur.

Tahakkuk esaslı devlet muhasebesinin pilot uygulama çalışmaları 2002 yılında seçilen 6 pilot kurumun (Hazine Müsteşarlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı) işlemlerini yürüten 47 saymanlıkta başlatılmıştır. 2003 yılında pilot uygulama yapılan birimlerin sayıları artırılarak 116 saymanlıkta pilot uygulama çalışmaları başarıyla sürdürülmüştür. Pilot uygulama sonuçları Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 2003 yılı Mayıs ayında yayımlanmıştır.

Nakit esaslı devlet muhasebe sisteminin değiştirilmesinde önemli bir sorun olarak ortaya çıkan eğitim yükünün aşılabilmesi amacıyla 2002 yılı başından itibaren yoğun bir eğitim çalışmasına girilmiş ve çalışma grubu tarafından 2002 yılında 1865 kişi 2003 yılında 980 kişi olmak üzere toplam 2845 kişiye 1600 saat eğitim verilmiştir. Merkezde eğitilen muhasebe denetmenleri ise taşrada 6197 kişiye sistemi anlatmıştır.

Pilot uygulamalarda ve eğitimlerde kullanılmak üzere “Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi Eğitim El Kitabı” hazırlanarak ilgililere dağıtılmıştır. Yine sistemin anlatılması ve genel idareye bağlı tüm birimlerde tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçilmesi için, gerekli olan tüm aşamaların zaman planının gösterildiği “Devlet Muhasebesinde Reform Çalışmaları: Nakit Esasından Tahakkuk Esasına” başlıklı bir broşür yayımlanmıştır. Mayıs ayında pilot uygulama sonuçlarının kamuoyu ile paylaşılabilmesi için “Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi Pilot Uygulama Sonuçları”, Temmuz ayında ise “Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi Eğitim Rehberi” kitapları yayımlanarak bilgilendirme ve eğitim çalışmaları yoğun bir şekilde sürdürülmüştür.

Muhasebe sisteminin kurulmasında internet de etkin bir şekilde kullanılmıştır. Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün internet sitesi olan www.muhasebat.gov.tr adresinde bulunan Devlet Muhasebesi bölümüne yönetmelik taslakları, hesap planları, dönüşüm tabloları konulmuş ve eğitim bölümü açılarak örnek monografiler ve slaytlarla uzaktan eğitim modeli uygulanmıştır. Muhasebat Genel Müdürlüğünde tahakkuk esaslı muhasebe çalışmalarını yürüten çalışma grubu ile konunun ilgilileri arasında, telefon ve muhasebe@muhasebat.gov.tr elektronik posta adresi kullanılarak etkin bir iletişim ortamı oluşturulmuş ve böylece çıkan sorunların hızlı bir şekilde çözülmesi ve cevaplandırılması suretiyle pilot uygulamadan istenilen sonucun alınması sağlanmıştır.

Devlet muhasebesinde çok önemli değişiklikler getiren yeni muhasebe sisteminin daha iyi anlaşılabilmesi için çalışma gurubu üyelerince, çeşitli dergilerde “Tahakkuk Esaslı Muhasebe ve Devlet Hesaplarında Şeffaflık”, “Devlet Muhasebesinde Reform Çalışmaları”, “Tahakkuk Esaslı Muhasebede Yansıtma Hesapları ve Dönem Sonu İşlemleri” “Tahakkuk Esaslı Muhasebenin Yazılım Çalışmaları”, “Kamu Mali Yönetimi ve Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi”, “Elektronik İmza ve Saymanlıklar Arası İşlemler”, “Ulusal Ekonominin Sektörel Sınıflandırılması ve Ulusal Hesapların Konsolidasyonu”, “Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesinde Hesapların Çalışması” başlıklarını taşıyan makaleler yayımlanmıştır.

Genel yönetim kapsamına dahil birimler için muhasebe ve raporlama standartlarını ve çerçeve hesap planını kapsayan “Devlet Muhasebesi Genel Yönetmeliği” hazırlanmış ve 19 Kasım 2003 tarihinde 2003/6334 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yayımlanmıştır.

Çerçeve hesap planına uygun olarak, merkezi yönetim içinde yer alan genel ve katma bütçeli idareler için, tam tahakkuk esasına dayalı “Genel Bütçeli Daireler ve Katma Bütçeli İdareler Muhasebe Yönetmeliği” hazırlanmıştır. Bu yönetmelik “Mali Danışma Kurulu”nun onayı alınarak Sayıştaya sunulmuştur.

Say 2000i üzerinde tahakkuk esaslı bir devlet muhasebesinin yazılım çalışmaları çalışma grubunun koordinatörlüğü ve gözetiminde tamamen Muhasebat Genel Müdürlüğü bilgi işlem merkezi tarafından geliştirilerek tamamlanma aşamasına getirilmiştir.

Muhasebat Genel Müdürlüğü bünyesinde tüm tebliğ ve genelgeler hazırlanan “Genel Bütçeli Daireler ve Katma Bütçeli İdareler Muhasebe Yönetmeliği”ne göre yeniden gözden geçirilmektedir.

Sistemin uygulanacağı 7500 satırı bulan bir detaylı hesap planı hazırlanmış ve görüş için ilgili birimlere gönderilmiştir.

Nakit esaslı devlet muhasebesinden, tahakkuk esaslı bir devlet muhasebesine geçilmesine sayılı günler kala bu kitapla amaçlanan daha sorunsuz bir devlet muhasebesi uygulamasına destek olmaktır.

Kitabın;

1. Bölümünde, kapsama dahil tüm kamu idarelerinde ortak muhasebe standartlarını hüküm altına alan “Devlet Muhasebesi Genel Yönetmeliği” yer almaktadır.

2. Bölümde ise “Tahakkuk Esaslı Devlet Muhasebesi Uygulama Yazılım” bölümü yer almaktadır. Bu bölümde geliştirilen tahakkuk esaslı muhasebenin yazılımı detaylı bir şekilde anlatılmaktadır.

3. bölümünde 194 satırdan oluşan 3 dijitli ana hesapların gösterildiği “Özet Hesap Planı” yer almaktadır.

4. Bölümde daha önce yayımlanan kitaplarda biraz ihmal edilen hazine saymanlıklarınca kullanılacak hesaplar “Hazine Saymanlıklarınca Kullanılacak Hesapların Esasları ve Örnek Uygulamalar” başlığı altında anlatılmaktadır.

5. Bölümde 3 adet örnek monografi yer almaktadır. İlk monografide Yönetmeliğin tüm yönlerine değinilmeye çalışılmıştır. 3. monografi ise katma bütçeli idare saymanlıklarına yöneliktir.

Bu vesileyle, ülkemizde saydamlık ve hesap verilebilirlik açısından atılan ön önemli adımlardan biri olan tahakkuk esaslı devlet muhasebesi uygulamalarında görevli tüm personele başarılar dileriz.